Menenjit Hastalığı, Belirtileri ve Aşıları

Ülkemizde çocukluk çağı menenjitlerinin yarısından çoğunda etken meningokoktur (neisseria meningitidis). Ayrıca menenjit etkeni olan diğer bakterilerden farklı olarak epidemilere (salgın) yol açma özelliği vardır. Şimdiye kadar 13 serogrup (neisseria meningitidis’in 13 farklı tipi) tanımlanmışsa da, bunların sadece beşi (serogrup A, B, C, W135 ve Y) insanda sık, ikisi (serogrup X ve Z) ise seyrek olarak hastalık yapabilir.

Meningokok bakterisi çocuklarda menenjit (beyin zarı enfeksiyonu) ve meningokoksemiye (neisseria meningitidis bakterisinin kana karışması) neden olur. Meningokok  enfeksiyonları güçlü antibiyotik olmadığı dönemlerde %70 ölümle sonuçlanır, sağ kalanlarda ise işitme kaybı, hidrosefali (kafa içinin su toplaması), uzuv kaybı, havale geçirme, felç ve zeka geriliğine neden olurdu.

Günümüzde de aşılanmamış bir çocuk meningokok enfeksiyonu olduğunda, güçlü antibiyotiklere ve tıpbın sunduğu tüm tekloji ve tedavilere rağmen meningokok enfeksiyonu saatler içinde hızla ilerler ve  menenjit enfeksiyonunda %10, meningokoksemilerde ise %40 düzeylerinde ölümcüldür. Sağ kalanlarda ise işitme kaybı, hidrosefali (kafa içinin su toplaması), uzuv kaybı, havale geçirme, felç ve zeka geriliğine neden olabilir.

Türkiye, WHO (Dünya Sağlık Örgütü) verilerine göre orta riskli grupta yer almaktadır ve aşının uygulanması önerilmektedir.

Menenjit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Menenjit, beyin ve omuriliği çevreleyen zarların (meninks) iltihaplanmasıyla ortaya çıkan ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu durum genellikle bakteriyel, viral veya nadiren fungal (mantar kaynaklı) enfeksiyonlar sonucu gelişir. Hızlı ilerleyebilen bir hastalık olması nedeniyle erken tanı ve tedavi hayati öneme sahiptir.

Menenjit her yaş grubunu etkileyebilse de, bebekler, çocuklar, bağışıklık sistemi zayıf bireyler ve yaşlılar hastalığa karşı daha savunmasızdır. Hastalığın belirtileri arasında yüksek ateş, baş ağrısı, ense sertliği, bulantı, kusma ve bilinç bulanıklığı yer alır.

Bu yazıda menenjitin nedenlerinden korunma yollarına, tanı ve tedavi süreçlerinden risk gruplarına kadar tüm yönlerini detaylıca ele alacağız.

Bakteriyel Menenjit Nedenleri

Bakteriyel menenjit, genellikle çok hızlı ilerleyen ve acil müdahale gerektiren bir türdür. En sık rastlanan bakteriyel etkenler:

• Neisseria meningitidis (Menenkok): En yaygın menenjit sebeplerindendir. Salgınlara neden olabilir.

• Streptococcus pneumoniae (Pnömokok): Genellikle sinüzit, orta kulak iltihabı gibi hastalıkların ardından gelişebilir.

• Haemophilus influenzae tip B (Hib): Özellikle aşı öncesi dönemde çocuklarda yaygındı, günümüzde aşılama ile azalmıştır.

• Listeria monocytogenes: Genellikle bağışıklık sistemi zayıf bireyleri, yaşlıları ve hamileleri etkiler.

Bu bakteriler genellikle solunum yoluyla vücuda girer, kan yoluyla beyne ulaşarak iltihaba neden olur.

Viral Menenjit Nedenleri

Viral menenjit genellikle daha hafif seyreder ve birçok vakada kendiliğinden iyileşir. En yaygın nedenler:

• Enterovirüsler: Özellikle yaz ve sonbahar aylarında görülür.

• Herpes Simplex Virüsü (HSV): Nadiren menenjite neden olabilir.

• Kabakulak virüsü: Aşılanmamış bireylerde menenjite yol açabilir.

• HIV ve diğer bazı viral enfeksiyonlar

Diğer Nedenler (Mantar, Parazit, Otoimmün)

Daha nadir görülen menenjit nedenleri arasında şunlar bulunur:

• Fungal (mantar) menenjit: Bağışıklık sistemi zayıf bireylerde görülür. Örneğin Cryptococcus mantarı.

• Parazitik menenjit: Az rastlansa da bazı tropikal bölgelerde görülür.

• Otoimmün menenjit: Bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırması sonucu gelişebilir.

Menenjit Türleri Nelerdir?

Menenjit, enfeksiyona neden olan etkenin türüne göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, hem hastalığın şiddetini hem de tedavi yöntemini belirlemede önemli bir rol oynar. Aşağıda en yaygın menenjit türleri açıklanmaktadır:

Bakteriyel Menenjit

Bakteriyel menenjit, en ciddi menenjit türüdür. Genellikle çok hızlı gelişir ve tedavi edilmediğinde ölümcül olabilir. Etken bakteriler beyin zarlarına ulaşıp iltihaba yol açar. Erken antibiyotik tedavisi ile iyileşme şansı yüksektir.

Sık görülen bakteri türleri:

• Neisseria meningitidis (meningokok)

• Streptococcus pneumoniae (pnömokok)

• Haemophilus influenzae tip B (Hib)

Özellikleri:

• Acil müdahale gerektirir

• Sıklıkla yoğun bakım süreci gerekebilir

• Kalıcı beyin hasarı bırakabilir

Viral Menenjit

Viral menenjit, genellikle daha hafif seyreden bir formdur. Çoğu durumda bağışıklık sistemi virüsle kendiliğinden savaşır.

En sık rastlanan virüsler:

• Enterovirüsler
• Herpes simpleks virüsü (HSV)
• Kabakulak virüsü

Özellikleri:

• Belirtiler genellikle 7–10 gün içinde düzelir
• Tedavi çoğunlukla destekleyicidir (dinlenme, sıvı, ağrı kesici)
• Nadir durumlarda hastaneye yatış gerekebilir

Pnömokokal Menenjit

Streptococcus pneumoniae bakterisinin neden olduğu bu menenjit türü, özellikle çocuklarda ve yaşlılarda ciddi seyreder. Sinüzit, orta kulak iltihabı gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarının ardından gelişebilir.

 Hib (Haemophilus influenzae tip B) Menenjiti

Aşılama öncesi dönemde çocuklarda en sık görülen bakteriyel menenjit türlerinden biriydi. Günümüzde rutin aşılar sayesinde çok daha az görülmektedir.

Serogrup A, B, C, W, Y Nedir?

Neisseria meningitidis bakterisinin farklı serogrupları bulunur. Bu gruplar, bakterinin dış yapısındaki farklılıkları ifade eder. Dünya genelinde en yaygın görülen gruplar:

• Serogrup A: Afrika’da sık görülür
• Serogrup B ve C: Avrupa ve Amerika’da yaygın
• Serogrup W ve Y: Giderek artan sıklıkta görülmektedir

Aşılar, bu serogrupların çoğuna karşı koruma sağlayabilir.

Menenjit Belirtileri ve Teşhis Yöntemleri

Menenjit, hızlı gelişen ve ciddi sonuçlara yol açabilen bir hastalık olduğundan belirtilerin erken fark edilmesi hayati önem taşır. Belirtiler yaşa, menenjitin türüne ve bireyin genel sağlık durumuna göre değişiklik gösterebilir.

Yaygın Semptomlar

Menenjitin belirtileri aniden başlayabilir ve saatler içinde şiddetlenebilir. En yaygın belirtiler şunlardır:

• Şiddetli baş ağrısı
• Yüksek ateş
• Ense sertliği (boynu öne eğmede zorlanma)
• Bulantı ve kusma
• Işığa duyarlılık (fotofobi)
• Bilinç bulanıklığı, sersemlik
• Huzursuzluk ve aşırı uykululuk

Bebeklerde ve Küçük Çocuklarda Görülebilecek Belirtiler

Bebeklerde menenjitin fark edilmesi daha zor olabilir. Dikkat edilmesi gereken belirtiler:

• Devamlı ağlama
• Beslenme reddi
• Bıngıldakta şişkinlik
• Kaslarda gevşeklik
• Morarma, soluk cilt
• Nöbet geçirme

 Şeffaf Bardak Testi Nedir?

Şeffaf bardak testi, menenjite bağlı döküntülerin değerlendirilmesi için kullanılan basit bir yöntemdir:

1. Ciltte döküntü olan bölgeye şeffaf bir bardak bastırılır.

2. Döküntü silinmez ve cam altında görünmeye devam ediyorsa, bu durum menenjite işaret edebilir.

3. Bu test %100 tanı koydurmasa da, acil müdahale ihtiyacını belirlemede yardımcıdır.

Ense Sertliği Neden Önemlidir?

Menenjitte, meninkslerin iltihaplanması sonucu boyun kaslarında kasılma meydana gelir. Bu durum hastanın başını öne eğmesini zorlaştırır.

• Hasta başını çenesine doğru eğmekte zorlanıyorsa,

• Baş ağrısı ile birlikte ense sertliği varsa,

bu menenjit şüphesi anlamına gelir ve acilen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tanı Yöntemleri

Menenjit tanısı, klinik muayene ve bazı laboratuvar testleriyle konur:

• Kan testleri: Enfeksiyon belirtilerini ve bakteri/virüs izlerini saptar.

• Lomber ponksiyon (Belden sıvı alma): Beyin-omurilik sıvısının incelenmesi menenjitin tanısında en güvenilir yöntemdir.

• BT/MR görüntüleme: Beyinde şişme, iltihap veya başka yapısal değişiklikler var mı incelenir.

Menenjit Aşıları

Yukarıda bahsettiğim gibi meningokok enfeksiyonları çok ciddi enfeksiyonlardır ve çocuklarımızı aşı ile bu enfeksiyondan koruyabiliriz. Meningokok enfeksiyonuna en sık yol açan 5 serogrup (meningokok bakterisinin tipi) mevcut. Bunlar için aşılar mevcuttur.

Bunlardan 3 tanesi (Nimenrix, Menactra, Menveo) birbirinin muadili (benzeri)dir ve 4 farklı bakteri tipini (serogrup A, C, W135, Y) içeren aşılardır.

Bexsero ise tek tip bakteri (serogrup B) içeren aşıdır.

Serogrup ACWY içeren aşılar :  1) Nimenrix 2) Menactra 3) Menveo

Serogrup B içeren aşı:  Bexsero

Hangi Aşıyı Ne Zaman, Kaçıncı Aylarda Yaptıralım?

Meningokok aşıları anlaşılabilir sadelikte anlatıp, en son da kendi önerilerimi belirteceğim.

Kullanımdaki Aşılar ve Uygulama Yolları

Serogrup ACWY içeren aşılar :

1) NİMENRİX (MEN ACWY-TT, konjuge, kuadrivalan)

0.5 ml, intramuskuler (kas içine) uygulanır.

Diğer aşılarla birlikte uygulanabilir.

Aşı sonrası; ateş, huzursuzluk ve aşı yerinde şişlik, kızarıklık olabilir.

 

2– 12 ay arasındaki bebekler için:

3 dozda yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı, son doz 12. ay yapılmalı)

2. ay – 4. ay – 12. ay
3. ay – 5. ay – 12. Ay
4. ay – 6. ay – 12. ay
5. ay – 7. ay – 12. ay
6. ay – 8. ay – 12. ay
7. ay – 9. ay – 12. Ay
8. ay – 10. ay – 12. ay

 

12 aydan büyük bebekler için:

Tek doz yapılr

 

2) MENVEO (MEN ACWY-CRM, konjuge, kuadrivalan)

0.5 ml, intramuskuler (kas içine) uygulanır.

Diğer aşılarla birlikte uygulanabilir.

Aşı sonrası; ateş, huzursuzluk ve aşı yerinde şişlik, kızarıklık olabilir.

 

2-6 ay bebekler için:

4 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı, son doz 12. ay yapılmalı)

2.ay-4.ay-6.ay-12.ay

3.ay-5.ay-7.ay-12.ay

4.ay-6.ay-8.ay-12.ay

5.ay-7.ay-9.ay-12.ay

6.ay-8.ay-10.ay-12.ay

 

6-12 ay bebekler için:

2 doz yapılır (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

7.ay-12.ay

8.ay-12.ay

9.ay-12.ay

10.ay-12.ay

11.ay-13.ay

 

12-24 ay bebekler için:

2 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

12.ay-14.ay

13.ay-15.ay

22.ay-24. Ay

 

24 aydan büyükler için:

Tek doz yapılır.

 

3) MENACTRA (MEN ACWY-D, konjuge, kuadrivalan)

0.5 ml, intramuskuler (kas içine) uygulanır.

Diğer aşılarla birlikte uygulanabilir.

Aşı sonrası; ateş, huzursuzluk ve aşı yerinde şişlik, kızarıklık olabilir.

 

9-23 ay bebekler için:

2 doz yapılır. (iki doz arasında en az 3 ay olmalı)

 

24 aydan büyükler için:

Tek doz yapılır.

 

Serogrup B içeren aşı:

BEXSERO (MEN B-4C, konjuge, monovalan)

0.5 ml, intramuskuler (kas içine) uygulanır.

Aşı sonrası; ateş, huzursuzluk ve aşı yerinde şişlik, kızarıklık olabilir.

Bu aşı, yüksek ateş yapabilir, bu yüzden diğer aşılardan 1 ay sonra yapılması ve aşı sonrası paracetemol (ateş dürücü) verilmesi önerilir.

 

2-6 ay bebekler için:

4 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

3 doz primer immünizasyon ve 12 ila 15 ay arasında 1 yükseltici doz.

3.ay-5.ay-7.ay-13.ay (son doz 13. veya 14. veya 15. ay olabilir.)

5.ay-7.ay-9.ay-13.ay (son doz 13. veya 14. veya 15. ay olabilir.)

 

6-12 ay bebekler için:

3 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

2 doz primer immünizasyon ve 12 ila 15 ay arasında 1 doz takviye

7.ay-9.ay-13.ay (son doz 13. veya 14. veya 15. ay olabilir.)

8.ay-10.ay-13.ay (son doz 13. veya 14. veya 15. ay olabilir.)

9.ay-11.ay-13.ay (son doz 13. veya 14. veya 15. ay olabilir.)

 

12-24 ay bebekler için:

3 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

2 doz primer immünizasyon ve 2. doz aşıdan 12 ay sonra 1 doz takviye

13.ay-15.ay-27.ay

14.ay-16.ay-28.ay

.18.ay-20.ay-32.ay

23.ay-25.ay-37.ay

 

24 aydan büyükler için:

2 doz yapılır. (iki doz arasında en az 2 ay olmalı)

24.ay-26.ay

25.ay-27.ay

.60.ay-62.ay

 

BENİM ÖNERDİĞİM MENİNJİT AŞILAMA

MALİYET-ETKİNLİK-FAYDA (EN AZ İĞNE YAPILMASI VE DAHA AZ MALİYETLİ OLMASI) İÇİN

 

2-6 ay bebekler için:

NİMENRİX + BEXSERO

6-12 ay bebekler için:

MENVEO + BEXSERO

12-24 ay bebekler için:

NİMENRİX + BEXSERO

24 aydan büyükler için:

NİMENRİX + BEXSERO

veya

MENVEO + BEXSERO

veya

MENACTRA  + BEXSERO