Bebeklerde bıngıldak, aslında bir nevi koruyucu görevi üstlenir. Özellikle ilk aylarda bebeğin gelişimi için çok önemli bir yapıdır. Bıngıldağın en önemli görevlerinden biri, bebeğin kafatasını korumasıdır. Aynı zamanda gelişimi sırasında büyüyen kafatasının beyne zarar vermesini önler.
Bıngıldak (Fontanel) Nedir?
Yeni doğan bebeklerin başında hissedilen yumuşak alanlara bıngıldak (tıbbi adıyla fontanel) denir. Bıngıldak, kafatası kemiklerinin birleşim yerlerinde bulunan bağ dokusu alanlarıdır ve ilk aylarda beynin hızlı büyümesine olanak tanır. Doğum kanalından geçişte esneklik sağlar, doğum sonrası dönemde de kafatasının güvenli şekilde şekillenmesine yardımcı olur.
Erişkinlerde kafatası tek bir kemik halindedir. Ancak normalde kafatası birden çok kemikten oluşur. Yenidoğan bebeklerde kafatasını oluşturan kemiklerin arasında ”sutur” adında birleşme çizgileri ve bu suturların kesişme noktalarında da fontaneller vardır. Suturlar ve fontanellerden esnek bağ dokudan oluşur. Bu sutur ve fontanellerin görevi beyin dokusunun hızla büyüdüğü ilk 2 yaşta, ihtiyaç duyulan esnekliği sağlamaktır. Beyin dokusu gelişimini tamamladığında esnek bağ dokudan oluşan sutur ve fontaneller kemikleşir, sertleşir ve kafatası tek bir bütün haline gelir.
Bebeklerde Bıngıldak Ne Zaman Kapanır?
Yenidoğan bir bebekte 1 tane önde, 1 tane arkada ve ikişer tane yanlarda olmak üzere toplam 6 adet fontanel vardır.
Yan fontanel’ler doğumdan hemen sonra kapanır. Arka fontanel üçgen şeklinde olup parmak ucu (0.5-1 cm) genişliğindedir ve 3 ay civarinda kapanır. Ön fontanel ise en çok elle hissettiğimiz olup doğumda çapı 2-5 cm arasındadır. En erken 3. ayda en geç 24. ayda olmak üzere çoğunlukla 12-18. aylarda kapanır.
Arka bıngıldak (posterior): Genellikle doğumdan sonraki 2–3 ay içinde kapanır.
Ön bıngıldak (anterior): Çoğunlukla 9–18 ay arasında kapanır; bazı sağlıklı çocuklarda 24. aya kadar açık kalabilir.
Gecikmiş Kapanma Ne Anlama Gelir?
-
Geniş ve geç kapanan bıngıldak, kimi zaman D vitamini eksikliği/raşitizm, hipotiroidi veya hidrosefali gibi durumların eşlik ettiği bir bulgu olabilir.
-
Tek başına tanı koydurmaz; baş çevresi artış hızı, gelişim basamakları ve nörolojik muayene ile birlikte değerlendirilir.
Erken Kapanma Olursa Ne Olur?
-
Erken ve sert kapanma, özellikle süturlarda zamansız kaynamaya işaret eden kraniosinostoz şüphesini doğurabilir.
-
Kafatası şekil bozukluğu (asimetrik kafa, dar/kutu kafa görünümü) varsa çocuk beyin cerrahisi ve pediatri tarafından değerlendirilmelidir.
Bıngıldak Nasıl Kontrol Edilir?
Evde Ebeveyn Kontrolü
-
Nazikçe Dokunma:
Temiz ellerle başın tepe kısmına hafifçe dokunarak yumuşak alan hissedilir. Bastırmamak, sadece parmak uçlarıyla yüzeysel temas etmek gerekir. -
Görsel Gözlem:
-
Bıngıldak normalde hafif içe çökük ya da kafa kemikleriyle aynı seviyededir.
-
Ağlama, öksürme veya ıkınma sırasında geçici kabarıklık olabilir; bu normaldir.
-
-
Nabız Hissi:
Hafif “atar” gibi hissedilmesi normaldir. Bu, yüzeye yakın damarların kalp atımıyla uyumlu hareketidir. -
Dikkat Gerektiren Görünümler:
-
Şiş bıngıldak: Ateş, kusma, huzursuzluk eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
-
Belirgin çökük bıngıldak: Susuzluk (dehidratasyon) belirtisi olabilir.
-
Hekim Muayenesinde Kontrol
-
Baş Çevresi Ölçümü: Her kontrolde baş çevresi ölçülerek büyüme eğrisi takip edilir.
-
Palpasyon (Elle Muayene): Doktor bıngıldağın sertliğini, esnekliğini ve kapanma durumunu değerlendirir.
-
Kapanma Zamanı: Hangi bıngıldağın açık olduğu ve yaşa uygun kapanma sürecinde olup olmadığı kontrol edilir.
-
Şüpheli Durumlarda Görüntüleme: Hidrosefali veya kraniosinostoz şüphesi varsa ultrason ya da BT/MR gibi yöntemlerle değerlendirme yapılabilir.
Ne Zaman Hemen Doktora Başvurmalı?
-
Bıngıldak şiş ve buna ateş, kusma, ense sertliği, nöbet, uyuşukluk eşlik ediyorsa
-
Bıngıldak çok erken kapandı ve kafa şeklinde belirgin bozukluk varsa
-
Bıngıldak belirgin çökük ve bebek halsiz, emmiyor veya az idrar yapıyorsa
Bıngıldağa Dokunmak Bebeğin Beynine Zarar Verir Mi?
Bıngıldak yumuşak ve esnektir ancak çok hassas ve korunaksız bir bölge değildir. Saç taramak, konak temizlemek, yıkamak, buraya dokunmak, okşamak gibi basit müdahelelerde zarar verilmesi söz konusu değildir. Çok sert darbe olmadıkça bıngıldak hasar görmez ve beyin dokusu zarar görmez. Zaten ilk 2 yaşta doktora her gittiğinizde, doktorunuz bıngıldak bölgesine dokunarak fontanel muayenesi yapacaktır.
Mesleki deformasyon olarak; ben de günlük hayatta sevdiğim bütün bebekler de ilk olarak bılgıldak bölgesini okşayarak, fontanel muayenesi yaparım.
Normal Bıngıldağın Özellikleri Nelerdir?
Arka bıngıldak bebek ilk doğduğunda üçgen şeklinde, 0.5-1 cm (ortalama 0.8 cm) genişliğindedir ve ilk 3 ayda kapanır. Doktorlar ilk 3 ayda arka fontaneli kontrol etsek de anne-babalar genelde arka bıngıldağı farketmezler.
Bıngıldak denildiğinde anne-babaların aklına gelen ön bıngıldaktır. Ön bıngıldak bebek ilk doğduğunda eş kenar dörtgen şeklinde, 2-5 cm genişliğindedir.
Normal bıngıldak ne çok gergin ve şişkin ne de aşırı içe çökük olmamalıdır.
Öksürme, ağlama ve kusma sırasında bebeklerde bıngıldakta hafif kabarlık olur ancak daha sonra normale döner.
Bazen bıngıldakta nabız atıyor gibi hissedilir, buna pulsasyon denilir. Bıngıldak bebeğin kalp atışıyla hareketlendiği için normaldir. Ancak normalin dışında pulsasyon çok şiddetli hissediliyorsa mutlaka doktorunuza başvurun.
Bıngıldakta Normal Olmayan Durumlar ve Muhtamel Nedenleri
Bebeklerde bıngıldakta hissedilen nabızın (pulsasyonun) artması, şiddetli olması:
Bebek dik pozisyonda iken hafif bir pulsasyon (nabız) hissedilmesi normaldir. Şiddetli bir pulsasyon alınıyor olması kafa içi basınç artışı, arteriovenöz fistül, sinüs ven trombozu ve patent duktus arteriozus gibi durumları akla getirir.
Kafa içi basınç artışının en sık nedenleri;
-
menenjit ve ensefalit gibi beyin ve beyin zarı enfeksiyonları,
-
hidrosefali (beyin-omurilik sıvısın aşırı artması),
-
hipoksik iskemik hasar (oksijensiz kalan bebekte oluşan beyin hasarı),
-
travma ve kafa içi kanamadır.
Bıngıldağın erken kapanması veya küçük olması:
Yenidoğan bebekte bıngıldağın çapı 2-5 cm arasındadır. En erken 3. ayda en geç 24. ayda olmak üzere çoğunlukla 12-18. aylarda kapanır.
Bıngıldağın (ön fontanel) doğumda 1 cm den küçük olması veya 3. aydan önce kapanması durumudur.
Bıngıldağın küçük olması veya erken kapanmasının başlıca nedenleri;
-
mikrosefali (küçük kafa) sendromları,
-
mikrosefali yapan TORCH enfeksiyonları
-
kraniosinostoz (kafa kemikleri arasındaki suturların kapalı olması)
-
konjenital hipertiroidi (doğuştan tiroid hormonunun yüksek olması)
Bütün bunların yanı sıra bebeklerde bıngıldak normalin varyantı olarak çok erken kapanabilir. Bıngıldağın erken kapandığı durumlarda bebeğin baş çevresi ölçümü 15-30 günde bir takip edilmelidir. Eğer suturlar kapanmadı ise bebeğin beyin gelişimi normal olarak devam eder ve baş çevresi normal seyrinde büyür.
Bazen kontrole gelen annelerden duyuyoruz; ”Bıngıldağı erken kapandı, D vitaminini kestim.” Her ne olursa olsun D vitamini damlası kesilmemelidir. İlk 2 yaşta önerilen günlük 400-600 iu D vitamini damlası kesinlikle bındağın erken kapanmasına neden olmaz.
Bıngıldağın geç kapanması veya büyük olması:
Bıngıldağın (ön fontanel) doğumda 6 cm den büyük olması veya 24. aydan sonra kapanmaması durumudur.
Bıngıldağın büyük olması veya geç kapanmasının başlıca nedenleri;
-
kafa içi basınç artışı (menenjit, hidrosefali vb.)
-
subdural hematom (beyin kanaması)
-
konjenital hipotiroidi (doğuştan tiroid hormonunun düşük olması)
-
osteogenezis imperfekta (cam kemik hastalığı)
-
raşitizm (D vitamini eksikliği)
Bıngıldak Yapısı Düşündüğünüzden Daha Güçlü
Bebeklerin kafasının üzerinde yer alan ve yumuşak bir yapıya sahip olan bıngıldak, birçok ebeveyn için endişe kaynağıdır. Ancak ebeveynlerin bilmesi gereken önemli bir nokta var: Bıngıldak dokunduğunuzda verdiği yumuşak histen dolayı dayanıksız gibi görünse de oldukça sağlam bir yapıya sahiptir. Küçük darbeler bebeğinizin gelişimine ve bıngıldağına zarar vermez.
Bıngıldakla İlgili Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bıngıldağa dokunmak tehlikeli midir?
Nazikçe dokunmak tehlikeli değildir. Aşırı baskı uygulamaktan kaçının; rutin banyo ve bakım sırasında hassas davranmanız yeterlidir.
Emzirme bıngıldağı etkiler mi?
Dolaylı olarak etkileyebilir. Yetersiz sıvı alımı çökük bıngıldak görünümüne katkıda bulunabilir. Düzenli emzirme ve yeterli sıvı alımı önemlidir.
Bıngıldak neden nabız gibi atar?
Yüzeye yakın damarlanma nedeniyle kalp atımı bıngıldakta hafif “atar” hissi oluşturur; bu fizyolojiktir.
Bıngıldak erken kapandı, ne yapmalıyım?
Baş çevresi ölçümü yaşıtlarına göre düşükse veya kafatası şeklinde belirgin değişiklik varsa pediatri değerlendirmesi ve gerekirse görüntüleme önerilir.
Bıngıldak şiş ve bebeğin ateşi var, acil midir?
Evet, acil değerlendirme gerekir. Ateş, kusma, uyuşukluk, nöbet, ense sertliği gibi bulgularla birlikte şiş bıngıldak acil durum kabul edilir.
