fbpx
Whatsapp Whatsapp
Telefon Hemen Ara

ÇOCUKLARDA DEMİR EKSİKLİĞİ VE TEDAVİSİ

Demir eksikliği bebeklikten itibaren her yaştaki çocukta ve çok sık görülebilen bir sorundur. 

Demir Niçin Önemlidir? 

Demir, yaşam için çok önemli bir elementtir. Protein sentezi, oksijen taşınması, elektron transportu, hücre solunumu, pek çok enzimin yapı ve işlevinde görev alır. Eksikliğinde sinir sistemi başta olmak üzere birçok sistemin işleyişinde bozukluk ortaya çıkar. 

Demir eksikliği çocuklarda en sık görülen anemi (kansızlık) nedenidir. Ancak demir eksikliği anemi (kansızlık) yapacak seviyeye düşmeden önce, iştahsızlık, halsizlik, dikkat eksikliği, sık hastalanma gibi başka birçok soruna neden olabilir. 

Demir Eksikliği Nasıl Ortaya Çıkar? 

Aldığımız gıdalardaki demirin ancak %10 kadarı (1-2mg/gün) bağırsaklardan emilir; geri kalanı dışkı ile atılır. Alınan demirin %12-25 kadarı karaciğerde gerektiğinde kullanılmak üzere depolanır. 

Her insan günlük 0,5-1 mg kadar demiri deri ve mukozal yüzeylerdeki hücrelerin dökülmesi ile kaybeder. Adet gören kızlarda kanama süresince günde 1 mg kadar demir fazladan kaybedilir. Bunun dışında burun kanaması, barsak poliplerine bağlı kanama gibi nedenlerle kayıplar olur. Tüm bu kayıpların yerine konması için besinle alınan demir miktarı artırılmazsa önce depo edilmiş demir kullanılır, bir süre sonra depo demir biter ve kandaki demir miktarı düşer ve demir eksikliği ortaya çıkar. 

Demir Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir? 

Yetersiz beslenme, besinlerle yeterince demir alınmaması. Bebek ve çocuklarda demir eksikliğinin en önemli nedeni yeterince anne sütü alamama ve demir içeren gıdalardan yetersiz beslenmedir. 

Çocuklarda demir eksikliğin başlıca nedenleri; 
  • Yeterince anne sütü alamama 
  • Yanlış ve yetersiz beslenme (besinlerle yeterli miktarda demir alınmaması) 
  • Bağırsakta demir emilim bozukluğu 
  • Demir ihtiyacının fazla olması (hızlı büyüme dönemleri (süt çocukluğu, ergenlik dönemi)) 
  • Aşırı inek sütü kullanımı (günlük 500 ml’den fazla tüketilmemelidir) 
  • Vejetaryen (diyette et bulunmaması) beslenme, 
  • Zayıflama diyetleri (ergenlik döneminde), 
  • Kronik ishaller, 
  • Kronik enfeksiyonlar, 
  • Sık burun kanamaları, 
  • Bağırsak polipleri ve bazı bağırsak parazitleri, 
  • Dışkı ve idrar ile kan kaybı (idrar yolu enfeksiyonları ve inek sütü alerjisi gibi nedenlerle) 
  • Makat bölgesinde çatlaklar 
  • Ergenlik dönemindeki âdet kanamalarının düzensiz ve fazla olması 
Demir Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir? 
  • Halsizlik, yorgunluk, çabuk yorulma 
  • Baş dönmesi, 
  • Çarpıntı 
  • Ten renginde solukluk 
  • Tırnaklarda kırılma ve çizgilenme, tırnaklar cansız ve çabuk kırılan hal alır. 
  • Ağız kenarlarında çatlak ve yara 
  • Dilde ağrı, tat alma duyusunda azalma 
  • Toprak, buz, tuz kireç, kâğıt gibi maddeleri yemek isteği, duvar ve kapı kolu yalama 
  • Sinirlilik 
  • İştahsızlık 
  • Konsantrasyon güçlüğü 
  • Derslere aktif dikkat verememe 
  • Okul başarısında düşme 
  • Anlama ve algılama güçlüğü 
  • Öğrenme ve kavrama kapasitesinde düşüklük 
  • Küçük çocuklarında ağlarken morarma, katılma nöbeti 
  • Enfeksiyonlara karşı direncin azalması ve sık hastalanma 
  • Davranış bozukluğu (hırçın, huzursuz, uyumsuz, ağlayan, gece uyumayan çocuk) 
  • Ciddi eksiklik durumda önemli sağlık sorunları (kalp yetmezliği gibi) 
  • Büyüme ve gelişme geriliği ortaya çıkabilir. 
  • Gelişiminde duraklama, gerileme (Bebek otururken oturamaz, yürürken yürüyemez olur) 
  • Zekâ gelişim geriliği (Süt çocukluğunda yani 0-12 aylık dönemde, demir eksikliği olan bebekler hayata potansiyel IQ’larından %5 düşük puanla başlamaktadırlar) 

 

Demir Eksikliği Tanısı Nasıl Konur? 

Demir eksikliğinin tanısı kan testi ile konulur. 

İlk 1 yaşta 9. – 12. aylar arasında 1 kez ve okula başlamadan önce 1 kez olmak üzere mutlaka tarama amaçlı kan tahlili yapılmalıdır. Ayrıca yukarıda sayılan şikayetleri olan çocuklarda da kan tahlili yapılmalıdır. 

Kan tahlilinde kan demir düzeyi, ferritin (depo demir) düzeyi, demir bağlama kapasitesi ve tam kan sayımı (hemogram) tetkikler yapılır. Bunların sonucunda demir eksiliği var mı, varsa seviyesi, bu demir eksikliği anemiye (kansızlık) yol açmış mı bakılır. 

Bazı çocuklarda demir kaybını tespit etmek için idrar ve dışkı tahlilleri istenebilir. 

Demir Eksikliği Tedavisi Nasıl Yapılır? 

Tedavinin şekli, dozu ve süresi eksikliğin derecesine göre değişir. Küçük çocuklarda demir içeren damla ya da şuruplar, büyük çocuklarda demir hapları kullanılır. 

İlaçlar günde bir veya iki kez aç karnına ve öğün aralarında verilir. Süt ve süt içeren gıdalar demir emilimini azalttığından ilaçla birlikte verilmez. İlaç ile süt içeren gıda tüketiminin arasından en az yarım saat geçmiş olmalıdır. C vitamini içeren içecek ve yiyecekler ise demir emilimini artırır. İlacın portakal suyu ile birlikte verilmesi emilimi artırması açısından yararlı olur. 

Bazı özel ve ciddi vakalarda kas içine veya damar yolu ile demir ilaçlarının verilmesi şeklindeki uygulama da yapılabilir. Bu uygulamanın yapıldığı özel durumlar; bağırsak emilim bozuklukları, kolit gibi barsak hastalıkları ve böbrek yetmezliğidir. 

Demir ilaçlarının yan etkisi olarak bazı çocuklarda kabızlık, ishal, karın ağrısı, midede yanma şikâyetleri görülebilir. Karın ağrısı varsa ilaç aç karnına akşam yemeğinden önce verilmelidir. İlacın kullanımı sırasında çocuğun dışkısı siyaha yakın renk alabilir bu normaldir. 

Tedavi süresi yaklaşık üç aydır. Doktorunuz belirleyeceği süre sonunda kontrol kan tahlili yapılmalıdır. Kontrol kan tahlili genelde tedavinin 1. ayında yapılır ve sonuca göre tedavi 3 aya tamamlanır. 

Demir Eksikliğinden Korumak İçin Öneriler 
  • Anneler, gebelik ve emzirme dönemlerinde iyi beslenmeli, demir desteği almalı 
  • Bebekler ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenmeli 
  • Her bebeğe 4. ayda koruyucu dozda demir desteği başlanmalı ve 12. aya kadar devam edilmeli 
  • Demirden zengin ek gıdalar zamanında ve uygun şekilde başlanmalı 
  • Demir eksikliği tespit edildiğinde tedavi dozunda demir verilmeli 

Ülkemizde sağlık bakanlığı, bebekleri demir eksikliğinden korumak için, 4-12 ay arası bebeklerde koruyucu demir tedavisini ücretsiz olarak vermektedir. 

Dünya Sağlık Örgütü koruyucu demir tedavisinin 2 yaşına kadar devam etmesini önermektedir. 

Demir en çok kırmızı ette, yumurta sarısında, yeşil sebzelerde ve tahıllarda bulunur. Beyaz ette demir kırmızı etteki kadar yüksek değildir. Demir eksikliğinin gelişmemesi için etten ve sebzelerden gelen demirin dengeli alınması gerekir. 

Sağlıklı ve mutlu günler 

Daha Detaylı bilgi için  Doktorumuz Uzm. Dr. Dündar Yaykıran’a randevu oluşturabilirsiniz.